De charterschipper is een vakman pur sang. De kennis en vaardigheden van de schipper, evenals de wijze waarop hij omgaat met zijn schip, bemanning, passagiers en de natuurlijke elementen, maken dit beroep bijzonder. Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed onderschrijft dit en schrijft het vakmanschap van de charterschipper tijdens een speciale bijeenkomst op 20 maart 2024 in Enkhuizen bij in de Inventaris Immaterieel Erfgoed, onder de noemer Schipper van de Bruine Vloot.
Beschrijving
De schipper van de Bruine Vloot vaart met passagiers op traditionele schepen voor recreatieve en/of educatieve doeleinden. De Bruine Vloot, ook wel chartervloot genoemd, bestaat uit historische zeilende binnen- en zeevaartschepen. De schipper draagt, samen met de bemanning, verantwoordelijkheid voor de veiligheid van de gastbemanning en voor een zo duurzaam mogelijke verplaatsing over water.
Dit vereist specifieke kennis en vaardigheden met betrekking tot het schip, navigatie en meteorologie. Daarnaast beschikt de schipper over uitgebreide kennis van natuur, geografie en de omgeving, evenals over sociale vaardigheden die essentieel zijn voor het begeleiden van passagiers.
Passagiers nemen vaak actief deel aan het reilen en zeilen aan boord. Onder begeleiding van de bemanning zetten zij zeilen, trimmen zij het schip, klimmen zij in het want, bedienen zij de zwaarden of draaien zij mee in de wachten. Deelname is altijd vrijwillig: aan boord geldt het uitgangspunt dat iedereen wordt betrokken op een wijze die aansluit bij zijn of haar wensen en mogelijkheden.
Tot het vak behoren tevens het onderhoud en de technische instandhouding van het schip. In periodes waarin niet wordt gevaren, veelal in de wintermaanden, worden zeilen gecontroleerd en hersteld en vinden werkzaamheden plaats zoals het verwijderen van roest, schilderen, lakken en schoonmaken. Tijdens periodieke keuringen worden ook omvangrijkere werkzaamheden uitgevoerd, waarbij kennis van traditionele scheepsbouw wordt toegepast.
Schippers en bemanning volgen daarnaast opleidingen en herhalingscursussen. Alle schippers van de Bruine Vloot zijn opgeleid en gediplomeerd, maar praktijkervaring vormt de kern van het vakmanschap. Iedere schipper is begonnen als maat of deksman en heeft het beroep aan boord geleerd, inclusief het vakjargon, zeilhandelingen, manoeuvreren, afmeren en het aansturen van passagiers.
De historische schepen van de Bruine Vloot, varend voor Rederij van Linschoten, vormen een beeldbepalend onderdeel van vele Nederlandse havensteden. Tijdens het varen leveren zij een zichtbare bijdrage aan het maritieme cultuurlandschap. Op internationale maritieme evenementen, zoals Sail-manifestaties, trekken zij jaarlijks een miljoenenpubliek.
Beoefenaars en betrokkenen
Ongeveer 1.700 eigenaren-schippers, zetschippers en maten/deksmannen zijn aangesloten bij de BBZ, de branchevereniging van schippers en professionals binnen de Bruine Vloot, die het initiatief heeft genomen tot deze voordracht. Circa de helft van de zeilende binnenvaartschepen is bij de BBZ aangesloten; binnen de zeevaart ligt dit percentage hoger.
Schippers kiezen bewust voor dit beroep vanuit een sterke verbondenheid met het varen, de historische schepen en de combinatie van vaardigheden die het vak vereist. Velen beschouwen het beroep als een levenswijze; sommigen wonen aan boord van hun schip. Wanneer de schepen niet varen, liggen zij in havens waar collega-schippers elkaar ontmoeten. Deze gedeelde praktijk leidt tot een sterke onderlinge verbondenheid en verbroedering.
De schippers van de Bruine Vloot zijn via maritieme opleidingsinstituten, musea, gespecialiseerde ambachtslieden, historische havens en werven nauw verbonden met andere onderdelen van het Nederlandse varend erfgoed. Tegelijkertijd vormen zij een brug naar de hedendaagse maritieme sector.
Geschiedenis en ontwikkeling
Chartervaart vond al op beperkte schaal plaats vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw, toen welgestelde burgers vrachtschippers tegen betaling wisten te bewegen recreatieve tochten te ondernemen. In de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw verloren veel traditionele vracht- en vissersschepen hun economische functie als gevolg van schaalvergroting en mechanisering. Een sloopregeling leidde ertoe dat een groot aantal schepen verdween.
Een deel van deze schepen werd echter behouden en kreeg een nieuwe bestemming. Voor sommige schippers bood chartervaart een alternatief inkomen en behoud van hun woonruimte; andere schepen werden aangekocht door groepen met een sterke belangstelling voor historische schepen en een alternatieve levensstijl. Het restaureren en opnieuw onder zeil brengen van deze vaartuigen vergde aanzienlijke investeringen, die konden worden terugverdiend door passagiersvaart.
Vanaf het einde van de jaren zeventig professionaliseerde de sector. In 1978 startte de Enkhuizer Zeevaartschool met opleidingen voor de Bruine Vloot en in 1979 werd de branchevereniging voor de beroepschartersvaart opgericht. Tevens ontstond Bureau Zeilwezen, dat vanuit de vloot zelf keuringen uitvoerde en toezicht hield, op basis van expertise in traditionele scheepvaart.
Vanaf de jaren tachtig en negentig nam de aandacht voor comfort en voorzieningen aan boord toe. Sommige schepen werden ingrijpend verbouwd, terwijl andere hun oorspronkelijke karakter grotendeels behielden. Hierdoor kent de Nederlandse Bruine Vloot een grote diversiteit aan schepen.
Vele van deze schepen zijn, naast andere charterkantoren, aangesloten bij Rederij van Linschoten. Deze neemt de commerciële taken, zoals het maken van reclame en de contractafhandeling met de klant, op zich. Hierdoor kunnen de schippers en kapiteins zich richten op waar zij goed in zijn: het varen, het onderhouden van ons maritieme erfgoed en het aangenaam maken van deze vorm van vakantie voor hun gastbemanningsleden aan boord
Beleef het levende erfgoed van de Bruine Vloot van dichtbij
De meest authentieke manier om dit immaterieel erfgoed te beleven, is door zelf mee te zeilen.Tijdens een zeilvakantie met schipper bij Rederij van Linschoten ervaar je van dichtbij het vakmanschap, het leven aan boord en het ritme van wind en water. Als gastbemanningslid word je onderdeel van een levende traditie, waarbij actief meedoen net zo vanzelfsprekend is als genieten. Kies een van onze meezeilreizen of boek een traditioneel zeilschip voor je eigen groep en stap aan boord.